W ciągu ostatnich lat sektor publiczny w Polsce stanął w obliczu istotnych zmian regulacyjnych w obszarze rachunkowości i sprawozdawczości budżetowej. Wprowadzenie nowych rozporządzeń oraz napięcia związane z transparentnością, efektywnością i digitalizacją sprawiają, że konieczne jest analizowanie ich wpływu na praktyki księgowe i audytowe. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kluczowych zmian regulacyjnych po roku 2021 oraz omówienie dobrych praktyk w obszarach kontroli finansowej, sprawozdawczości budżetowej, audytu, transparentności, odpowiedzialności publicznej i digitalizacji.
Od 1 stycznia 2025 r. obowiązują zmienione przepisy w zakresie sprawozdawczości budżetowej. Nowe rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 stycznia 2025 r. (Dz.U. 2025, poz. 133) definiuje zarówno rodzaje sprawozdań, formy, terminy przekazywania, jak i jednostki zobowiązane do ich składania, obejmując m.in. jednostki samorządu terytorialnego (JST), zakłady budżetowe, agencje wykonawcze, fundusze celowe, ZUS, KRUS czy PPP – partnerstwo publiczno-prywatne.
Nowe przepisy wprowadzają znaczące zmiany: nowe wzory formularzy (zwłaszcza Rb‑40, Rb‑70, Rb‑28UE, Rb‑28UE KPO), rozszerzenie obowiązków sprawozdawczych na nowe podmioty, doprecyzowanie procedur przekazywania sprawozdań oraz aktualizację katalogu symboli identyfikujących fundusze celowe i placówki zagraniczne.
Nowością jest sprawozdanie Rb‑40, sporządzane narastająco od początku roku budżetowego: za pierwszy kwartał do 31 marca 2025 r., a następnie miesięcznie. Wymaga ono szczegółowego ujęcia wydatków realizowanych w ramach programów finansowanych ze środków UE oraz EFTA, wraz ze współfinansowaniem krajowym.
| Formularz | Zakres danych | Częstotliwość |
| Rb-40 | Wydatki w ramach programów UE i EFTA | Miesięcznie / kwartalnie |
| Rb-70 | Przychody i koszty jednostek budżetowych | Kwartalnie |
| Rb-28UE | Wydatki jednostek z udziałem środków UE | Kwartalnie |
| Rb-28UE KPO | Środki w ramach Krajowego Planu Odbudowy | Kwartalnie |
W literaturze rachunkowości rośnie krytyka dotychczas dominującej zasady kosztu historycznego – choć nie zaleca się jej eliminowania, istotne staje się doskonalenie narzędzi pomiaru struktury wartości, uwzględnianie wartości wytworzonej i przeniesionej oraz unikanie nadmiernego subiektywizmu związanego z wartością bieżącą.
Badania przeprowadzone w jednostkach sektora finansów publicznych identyfikują cztery modele relacji biegłego rewidenta z audytorem wewnętrznym, co pozwala lepiej zrozumieć praktyczne i instytucjonalne uwarunkowania nadzoru finansowego.
Zasada jawności jest fundamentem rachunkowości sektora publicznego – wszelkie sprawozdania muszą być sporządzane rzetelnie, w terminie i zgodnie z wymogami formalno-rachunkowymi. Digitalizacja i standaryzacja sprawozdań to klucz do szybszego, bardziej precyzyjnego i czytelnego dostępu do informacji.
Integracja audytu wewnętrznego z audytem zewnętrznym, dbałość o relacje instytucjonalne, wspieranie transparentności oraz zastosowanie rachunkowości zarządczej w JST sprzyjają odpowiedzialności publicznej oraz efektywności zarządzania.
W latach 2021–2025 sektor publiczny w Polsce został poddany znacznym reformom regulacyjnym w obszarze rachunkowości i sprawozdawczości budżetowej. Nowe rozporządzenie z 29 stycznia 2025 r. wprowadza zaktualizowane wzory, nowe formularze i szczególne narzędzia raportowania (np. Rb‑40), które mają zwiększyć przejrzystość, odpowiedzialność i efektywność. Rekomendowane dobre praktyki obejmują wiarygodne i terminowe sprawozdawczości, digitalizację, stosowanie narzędzi rachunkowości zarządczej oraz modelowe współdziałanie audytu wewnętrznego i zewnętrznego.