Wysoka inflacja, obserwowana w Polsce i na świecie w latach 2021–2023, w sposób istotny wpływa na procesy rachunkowości finansowej. Zjawisko to oddziałuje zarówno na sprawozdawczość finansową, jak i na wycenę aktywów, w tym na amortyzację, testy na utratę wartości oraz ujawnienia wymagane w sprawozdaniach. Inflacja prowadzi do zniekształcenia informacji opartych na kosztach historycznych, co ogranicza ich użyteczność dla użytkowników sprawozdań finansowych. Z tego względu coraz większego znaczenia nabierają międzynarodowe standardy rachunkowości, takie jak MSR 29 „Sprawozdawczość finansowa w warunkach hiperinflacji”, a także wytyczne krajowe (KSR) oraz zalecenia wynikające z praktyki rynkowej.
Inflacja oznacza ogólny wzrost poziomu cen dóbr i usług, prowadzący do spadku siły nabywczej pieniądza. W rachunkowości problem ten pojawia się wówczas, gdy tradycyjne wartości historyczne przestają odzwierciedlać realną wartość ekonomiczną składników majątku. Jak wskazuje Śliwka [2023], stosowanie kosztów historycznych w warunkach inflacji prowadzi do powstawania zniekształceń, szczególnie w obszarze wyceny zapasów i środków trwałych.
MSR 29 nakazuje stosowanie korekt inflacyjnych w krajach uznanych za objęte hiperinflacją, definiowaną jako roczna stopa inflacji przekraczająca 100%. Polska nie spełnia kryteriów hiperinflacji, jednak dynamiczny wzrost cen wymusił na jednostkach stosujących MSSF rozszerzenie ujawnień dotyczących wpływu inflacji na sprawozdania finansowe.
W polskich realiach, mimo braku obowiązku pełnego stosowania MSR 29, Krajowy Standard Rachunkowości (KSR) rekomenduje ujawnianie skutków inflacji w sprawozdaniach, szczególnie w zakresie wyceny zapasów, kosztów amortyzacji oraz wartości godziwej aktywów.
Tradycyjnie stosowany koszt historyczny w warunkach inflacji prowadzi do zaniżania wartości aktywów w bilansie. Wartość godziwa staje się alternatywnym podejściem, lepiej odzwierciedlającym aktualną sytuację rynkową. Jednocześnie jej stosowanie wiąże się z wyższym poziomem subiektywności i ryzykiem manipulacji danymi.
Rosnąca inflacja zwiększa ryzyko utraty wartości aktywów trwałych. Firmy zmuszone są do częstszego przeprowadzania testów na utratę wartości, co generuje dodatkowe koszty i wymaga profesjonalnych wycen.
Wysoka inflacja powoduje, że tradycyjne stawki amortyzacyjne oparte na kosztach historycznych prowadzą do niedoszacowania kosztów. Stosowanie wyższych wartości odtworzeniowych może zbliżyć dane księgowe do realiów gospodarczych, choć wymaga odpowiednich ujawnień.
W warunkach inflacji wybór metody wyceny zapasów (FIFO, LIFO, średnia ważona) ma szczególne znaczenie. Jak wskazuje Śliwka [2023], metoda FIFO prowadzi do wyższej wartości aktywów i niższego kosztu własnego sprzedaży w okresach inflacyjnych, natomiast LIFO – odwrotnie.
| Metoda | Wpływ na wynik finansowy | Wpływ na bilans |
| FIFO | wyższy zysk, wyższa wartość aktywów | wzrost wartości zapasów |
| LIFO | niższy zysk, niższa wartość aktywów | spadek wartości zapasów |
| Średnia ważona | efekt pośredni | stabilizacja wartości zapasów |
Źródło: opracowanie własne na podstawie [Śliwka, 2023].
Wskazuje się też, że optymalna stopa inflacji stanowi kluczowy czynnik w modelach wyceny aktywów finansowych. Wysoka inflacja zwiększa oczekiwane stopy zwrotu, ale równocześnie podnosi ryzyko inwestycyjne, co znajduje odzwierciedlenie w wycenie rynkowej instrumentów finansowych.
Rosnąca inflacja zwiększa ryzyko błędnej oceny kondycji finansowej jednostek. Niezaktualizowane dane księgowe mogą prowadzić do błędnych decyzji inwestorów i wierzycieli.
Standardy międzynarodowe i krajowe wskazują na konieczność rozszerzenia informacji ujawnianych w sprawozdaniach, obejmujących m.in.:
Inflacja istotnie wpływa na sprawozdawczość i wycenę aktywów. Zmniejsza przydatność kosztu historycznego, wymusza częstsze testy na utratę wartości, korekty amortyzacji oraz rozszerzone ujawnienia. Stosowanie wartości godziwej i dynamicznych metod wyceny może poprawić wiarygodność danych, ale równocześnie zwiększa ryzyko subiektywności. Przedsiębiorstwa powinny dostosować polityki rachunkowości do warunków inflacyjnych, uwzględniając zarówno wymogi międzynarodowe (MSR 29, MSSF), jak i krajowe (KSR). Kluczowe staje się także zapewnienie przejrzystości ujawnień, co umożliwia użytkownikom sprawozdań podejmowanie racjonalnych decyzji ekonomicznych.