Współczesna gospodarka znajduje się w punkcie zwrotnym, w którym tradycyjne mierniki efektywności ekonomicznej – takie jak zysk czy rentowność – przestają być wystarczające dla oceny wartości organizacji. Coraz większą rolę odgrywają czynniki pozafinansowe, określane mianem ESG (Environmental, Social, Governance). Wprowadzenie dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) oraz opracowanie Europejskich Standardów Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) znacząco zmieniły obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorstw w Unii Europejskiej.
Księgowi, dotychczas postrzegani głównie jako strażnicy danych finansowych, stają się obecnie kluczowymi aktorami w procesie raportowania niefinansowego. Ich zadania obejmują zarówno analizę danych środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego, jak i zapewnienie ich spójności, wiarygodności oraz zgodności z regulacjami prawnymi.
Dyrektywa CSRD, przyjęta w 2022 r., zastąpiła wcześniejszą dyrektywę NFRD, znacząco rozszerzając zakres obowiązków raportowych. Nowe regulacje obejmują nie tylko duże jednostki interesu publicznego, lecz także przedsiębiorstwa średniej wielkości, w tym spółki notowane na rynkach regulowanych.
W praktyce oznacza to konieczność raportowania zgodnie z zasadą podwójnej istotności – organizacja ma obowiązek ujawniać zarówno wpływ czynników zewnętrznych na swoją działalność, jak i własny wpływ na środowisko i społeczeństwo.
ESRS stanowią szczegółowe wytyczne dotyczące struktury, wskaźników i narracji w raportach ESG. Ich implementacja od 2024 r. wymaga od księgowych umiejętności integracji danych finansowych i niefinansowych, co w praktyce prowadzi do redefinicji zawodu.
Księgowy pełni funkcję koordynatora danych, które dotychczas były rozproszone między różnymi działami (HR, compliance, CSR). Wymaga to stosowania jednolitych procedur i narzędzi weryfikacji jakości danych.
Jak podkreśla SIGMA (2024), rola księgowego rozszerza się na obszary takie jak:
Jednym z kluczowych obowiązków jest zapewnienie rzetelności raportów ESG. W praktyce oznacza to przygotowanie danych w sposób umożliwiający ich niezależny audyt, podobnie jak w przypadku sprawozdań finansowych.
Raportowanie ESG wymaga wykorzystania narzędzi cyfrowych, w tym oprogramowania do analizy danych i wizualizacji wskaźników. Księgowi muszą rozwijać kompetencje w zakresie Business Intelligence (BI) oraz podstaw analityki danych, co zostało wskazane w opracowaniu DELab UW (2024) jako kluczowe dla przyszłości zawodu.
Raporty ESG nie są wyłącznie dokumentem regulacyjnym – pełnią funkcję strategiczną, wpływając na postrzeganie przedsiębiorstwa przez inwestorów, instytucje finansowe i interesariuszy. Transparentne raportowanie jest coraz częściej warunkiem uzyskania finansowania czy kontraktów.
Zasada podwójnej istotności nakłada obowiązek analizy wpływu zarówno wewnętrznego (np. ryzyka finansowe wynikające ze zmian klimatycznych), jak i zewnętrznego (np. emisje CO₂ wpływające na lokalne społeczności). To zmienia sposób raportowania i wymaga od księgowych znajomości metodologii oceny ryzyka ESG.
| Obszar ESG | Wskaźnik | Jednostka | Źródło danych |
| Środowisko (E) | Emisja CO₂ Scope 1 i 2 | tCO₂e | Dział techn. |
| Społeczne (S) | Udział kobiet w kadrze kierow. | % | HR |
| Ład (G) | Liczba niezależnych członków RN | liczba | Sekretariat |
Raportowanie ESG staje się integralną częścią systemu rachunkowości i sprawozdawczości przedsiębiorstw. Nowe regulacje unijne, takie jak dyrektywa CSRD i ESRS, redefiniują rolę księgowego, czyniąc z niego nie tylko specjalistę od danych finansowych, lecz także koordynatora i audytora informacji niefinansowych.
Choć proces wdrożenia wiąże się z wyzwaniami – od kosztów po konieczność zdobywania nowych kompetencji – stwarza również szereg szans, w tym wzmocnienie pozycji zawodowej księgowych jako kluczowych ekspertów w obszarze zrównoważonego rozwoju.